Part 3
Dumampi ang sikat ng araw sa malalaking bintanang bubog ng bahay sa Quezon City. Ang lugar na dating saksi sa sigawan, tensiyon, at ang lagablab ng basag na mangkok dalawang taon na ang nakararaan ay napalitan na ng payapang simoy at mga luntiang halaman na mismong si Ella ang nag-ayos.
Natapos na nang tuluyan ang annulment process. Walang naging laban si Marco sa korte; pinirmahan niya ang bawat dokumento nang tahimik, tila isang tahimik na pag-amin at pagbayad sa kasalanang nagawa ng sarili niyang kamay.
Ngunit hindi ibig sabihin na naging ganap na tahimik agad ang paligid. Paminsan-minsan, ang pangalan pa rin ni Ella ang ginagawang pulutan sa kuwentuhan ng mga dating kamag-anak ni Marco.
Isang araw, nag-message ang isang dating kapitbahay nila sa Caloocan. Sinabi nitong patuloy pa rin si Aling Corazon sa pagkakalat sa barangay na si Ella raw ay walang pusong asawa, arogante, at siyang sumira sa pamilya ng anak niya. Samantala, si Nico naman, ngayong wala na ang libreng suporta at marangyang bahay, ay napilitang ibaba ang cellphone at mag-deliver gamit ang lumang motor para lang may pambili ng sariling pagkain. Ang lahat ng hirap na iyon ay buong-pusong isinisisi ni Aling Corazon sa “kawalan ng pakikisama” ni Ella.
Ngumiti lang si Ella at ibinaba ang telepono. Wala na siyang galit, hinanakit, o kagustuhang gumanti. Ang kapayapaang tinatamasa niya ngayon ay malayong mas mahalaga kaysa sa patulan ang opinyon ng ibang tao. Natutunan niya sa buhay na kapag tinapos mo ang karapatan ng mga taong abusuhin ka, palagi nilang ipipinta na ikaw ang masama.
Lumago nang husto ang online consultancy ni Ella. Nagawa na niyang umupa ng sariling opisina sa Makati at kumuha ng ilang empleyado. Isa sa mga bago niyang staff ay si Joy, isang dalagang bagong kasal pa lamang ngunit madalas pumasok na may malungkot na mga mata.
Isang hapon, napansin ni Ella ang maliit ngunit matingkad na pasa sa braso ni Joy. Nang lapitan at tanungin niya ito, napaiyak ang dalaga at agad na nagtanggol para sa asawa:
“Ate Ella, nakainom lang po kasi siya kagabi… at sobrang stressed sa trabaho. Siguro po kailangan ko lang magtiis at intindihin siya. Anim na buwan pa lang kaming kasal, nakakahiya po kapag naghiwalay agad kami.”
Tinitigan ni Ella ang mga matang iyon na puno ng takot at pag-aalinlangan. Biglang nagbalik sa kanyang alaala ang imahe ng kanyang sarili dalawang taon na ang nakararaan—ang babaeng sinampal sa harap ng hapag-kainan habang hinihingan ng bulag na pagsunod.
Marahang hinawakan ni Ella ang balikat ni Joy, malamig ngunit puno ng diin ang kanyang boses:
“Joy, ang pagtitiis sa pananakit ay hindi kailanman naging patunay ng pagmamahal. Kung nagawa niyang itaas ang kamay niya ngayon, walang garantiya na hindi niya iyon uulitin bukas. Huwag mong isugal ang natitirang mga taon ng buhay mo para lang sa sasabihin ng ibang tao, o para sa lalaking hindi man lang marunong rumespeto sa ’yo.”
Ang mga katagang iyon ay hindi lang para kay Joy; nagsilbi rin itong paalala sa sarili niyang pinagdaanan.
Nang gabing iyon, lumabas si Ella sa balkonahe ng kanyang kuwarto habang pinagmamasdan ang mga ilaw ng Quezon City. Humaplos ang malamig na hangin sa kaliwa niyang pisngi—ang pisnging dating nilapastangan ng sampal. Ngunit ngayon, wala nang bakas ng pamumula, wala nang luha, at higit sa lahat, wala nang takot.
Alam niyang ang pag-alis niya noong araw na iyon ay hindi isang pagsuko, kundi ang pinakamatapang na laban na ginawa niya para bawiin ang sarili niyang dignidad at kinabukasan. At para kay Ella, ang kalayaang hawak niya ngayon ang pinakamatamis na tagumpay.